Kamqonlik darajalari: gemoglobin va ferritin tahlilini qanday tushunish kerak

Tahlil varaqasida «gemoglobin past» degan yozuvni ko'rib, xavotirga tushdingizmi? Kamqonlik darajalari gemoglobin qanchalik pasayganiga qarab yengil, o'rta va og'irga bo'linadi, lekin bitta raqam hali to'liq javob emas. Shifokor uchun kamqonlik bor-yo'qligi bilan birga uning sababi ham muhim: temir yetishmasligimi, vitamin B12 yoki folat tanqisligimi, yashirin qon ketishimi yoki boshqa kasallikmi. Bu maqolada gemoglobin va ferritin tahlilini qanday tushunish, qanday tekshiruvlar qo'shimcha qilinishi, temirga boy mahsulotlar va temirni o'zboshimchalik bilan ichish nega xavfli ekanini tushuntiramiz.

Kamqonlik (anemiya) nima?

Gemoglobin qizil qon tanachalari (eritrotsitlar) ichidagi temirga boy oqsil. U kislorodni o'pkadan butun tanaga tashiydi. Kamqonlik (anemiya) bu organizmda sog'lom eritrotsitlar yoki gemoglobin yetarli bo'lmagan holat, natijada to'qimalarga kislorod kamroq yetib boradi.

NHS ma'lumotiga ko'ra, eng ko'p uchraydigan turi temir tanqisligi kamqonligi. JSST (Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti) esa kamqonlik sabablari orasida temir bilan birga vitamin A, folat, vitamin B12 va riboflavin tanqisligi, qon yo'qotish, infeksiyalar va parazitar kasalliklar, surunkali kasallik va yallig'lanish hamda talassemiya kabi irsiy qon kasalliklarini sanaydi. Demak, «kamqonlik» bitta kasallik emas, balki turli sabablarga ega holat.

Kamqonlik darajalari: yengil, o'rta va og'ir

JSST kamqonlikni qondagi gemoglobin miqdoriga qarab aniqlaydi. Chegara yoshga, jinsga, homiladorlikka, chekishga va dengiz sathidan balandlikka bog'liq. Masalan, JSST ma'lumotiga ko'ra homilador bo'lmagan ayollarda gemoglobin 120 g/l dan, homilador ayollarda va 5 yoshgacha bolalarda 110 g/l dan past bo'lsa, kamqonlik deb hisoblanadi. Erkaklar uchun chegara boshqacha (yuqoriroq) belgilangan.

E'tibor bering: ba'zi laboratoriyalar natijani g/l da, ba'zilari g/dl da beradi. 120 g/l = 12 g/dl. Shu farq tufayli ko'pchilik raqamlarni noto'g'ri solishtiradi.

Gemoglobin chegaradan qanchalik ko'p pasaysa, kamqonlik shunchalik og'ir hisoblanadi. Darajalarning aniq chegaralari yosh, jins va homiladorlikka qarab farq qiladi, shuning uchun o'zingizni internetdagi jadval bilan baholamang. Umumiy tasavvur uchun:

Daraja	Qanday tushuniladi	Nimalar kuzatilishi mumkin
Yengil	Gemoglobin chegaradan biroz past	Belgilar bo'lmasligi yoki tez charchash, jismoniy yuklamada hansirash
O'rta	Gemoglobin chegaradan sezilarli past	Holsizlik, bosh aylanishi, bosh og'rig'i, qo'l-oyoq sovushi, yurak tez urishi
Og'ir	Gemoglobin juda past	JSST sanagan belgilar: shilliq qavatlar, teri va tirnoq osti rangparligi, nafas va yurak urishining tezlashishi, o'rnidan turganda bosh aylanishi, oson ko'karish

JSST gemoglobin bo'yicha quyidagi chegaralardan foydalanadi (g/l). Bu umumiy mo'ljal: laboratoriya me'yorlari biroz farq qilishi mumkin, yakuniy bahoni esa shifokor beradi.

Guruh	Kamqonlik yo'q	Yengil	O'rta	Og'ir
6 oydan 5 yoshgacha bolalar	110 va undan yuqori	100–109	70–99	70 dan past
5–11 yoshli bolalar	115 va undan yuqori	110–114	80–109	80 dan past
12–14 yoshli bolalar	120 va undan yuqori	110–119	80–109	80 dan past
Homilador bo'lmagan ayollar (15 yoshdan)	120 va undan yuqori	110–119	80–109	80 dan past
Homilador ayollar	110 va undan yuqori	100–109	70–99	70 dan past
Erkaklar (15 yoshdan)	130 va undan yuqori	110–129	80–109	80 dan past

Muhim: daraja faqat raqamga emas, holatingizga ham bog'liq. Kamqonlik qanchalik tez rivojlangani, yurak yoki o'pka kasalligi bor-yo'qligi va umumiy ahvol hisobga olinadi. Shu sabab natijani faqat shifokor sharhlaydi.

Gemoglobin va ferritin: farqi nimada?

Gemoglobin hozir qonda qancha «kislorod tashuvchi» borligini ko'rsatadi. Ferritin esa organizmdagi temir zaxirasini saqlovchi oqsil. Uning darajasi temir «omborida» qancha temir qolganini taxminan ko'rsatadi.

Shuning uchun ba'zan gemoglobin hali normal bo'lsa-da, ferritin past chiqishi mumkin. Bu temir zaxirasi kamayib borayotganini bildirishi mumkin va xavf guruhidagi odamlarda (ko'p hayz ko'radigan ayollar, homiladorlar, ozg'in yoki ovqat yaxshi so'rilmaydigan odamlar) temir tanqisligini erta aniqlashga yordam beradi.

Lekin ferritinning ham «tuzog'i» bor. MedlinePlus (AQSh Milliy tibbiyot kutubxonasi) ma'lumotiga ko'ra, infeksiya, jarrohlik va boshqa yallig'lanishlar ferritinni oshiradi. Demak, yallig'lanish paytida ferritin normal yoki yuqori bo'lsa ham, temir tanqisligini butunlay inkor etib bo'lmaydi. Ferritin yuqori bo'lishi organizmda temir ortiqcha to'planishi (gemoxromatoz), jigar kasalligi, alkogol iste'moli yoki semizlik bilan ham bog'liq bo'lishi mumkin.

Umumiy qon tahlilida yana nimalarga qaraladi?

Kamqonlik odatda umumiy qon tahlili (UQT) bilan aniqlanadi. NHS ma'lumotiga ko'ra, bu tahlil uchun maxsus tayyorgarlik talab qilinmaydi va u B12 yoki folat tanqisligi kabi boshqa kamqonlik turlarini ham tekshirishga yordam beradi. Shifokor odatda quyidagilarga qaraydi:

• Gemoglobin va eritrotsitlar soni. Kamqonlik bor-yo'qligi va darajasi.
• Gematokrit. Qonning qancha qismi eritrotsitlardan iboratligi.
• Eritrotsit ko'rsatkichlari (indekslar). Hujayralarning o'lchami va gemoglobin bilan to'yinganligi. Ular kamqonlik turini taxmin qilishga yordam beradi.
• Retikulotsitlar. Yosh eritrotsitlar, suyak ko'migi qanchalik faol ishlayotganini ko'rsatadi.
• Ferritin va temir tahlillari. Temir zaxirasi va almashinuvi.
• Vitamin B12 va folat. Agar ular yetishmasa, temir ichish muammoni hal qilmaydi.

Sabab aniq bo'lmasa, shifokor najasda yashirin qonni aniqlash tahlilini buyurishi yoki gastroenterolog, gematolog kabi mutaxassisga yo'llashi mumkin. Referens qiymatlar laboratoriya, yosh va jinsga qarab farq qiladi, shuning uchun «me'yor» ustunidagi raqamlarni boshqa laboratoriya natijasi bilan solishtirmang.

Kamqonlik sabablari qanday?

NHS temir tanqisligi kamqonligining asosiy sabablarini quyidagicha sanaydi:

• ko'p va uzoq hayz ko'rish;
• homiladorlik, ko'pincha ovqatda temir yetishmasligi fonida;
• oshqozon yoki ichakdan qon ketishi: oshqozon yarasi, ibuprofen yoki aspirin kabi yallig'lanishga qarshi dorilarni uzoq ichish, ichak yallig'lanishi, bavosil, kamdan-kam hollarda oshqozon yoki ichak o'smasi;
• qon yo'qotishning boshqa har qanday sababi.

JSST bunga qo'shimcha ravishda gijja kabi parazitar infeksiyalar, surunkali kasalliklar va irsiy qon kasalliklarini ham qayd etadi. Kundalik hayotimizda yana bir omil bor: ovqat bilan birga yoki darhol keyin ko'p choy ichish odati. JSST choy, qahva va kakao temir so'rilishini sekinlashtirishini ta'kidlaydi.

Kamqonlik va tez charchash ko'pincha bog'liq, lekin holsizlikning boshqa sabablari ham bor. Ular haqida tez charchash sabablari maqolasida batafsil yozganmiz.

Temirga boy mahsulotlar va vitamin C

Ovqatlanish kamqonlikning oldini olishda muhim, lekin aniqlangan kamqonlikni faqat ovqat bilan tuzatish har doim ham mumkin emas, ayniqsa sabab qon yo'qotish bo'lsa. NHS va JSST tavsiyalariga asoslangan ro'yxat:

Ko'proq iste'mol qiling	Temirga boy ovqat bilan bir vaqtda cheklang
Yog'siz qizil go'sht (mol go'shti), parranda, baliq	Choy (ko'k va qora) va qahva
Dukkaklilar: mosh, no'xat, loviya, yasmiq	Kakao
To'q yashil bargli sabzavotlar	Sut va sut mahsulotlari, kaltsiy qo'shimchalari
Quritilgan mevalar: o'rik qoqi, olxo'ri qoqi, mayiz	Kepak va fitat kislotasiga boy butun donli mahsulotlar
Yong'oqlar, temir bilan boyitilgan non va donlar

JSST temirga boy ovqatni vitamin C manbalari, ya'ni meva va sabzavotlar bilan birga yeyishni maslahat beradi, chunki bu temir so'rilishiga yordam beradi. Masalan, mosh yoki loviyali taomga pomidor-bodringli salat yoki ovqatdan keyin mandarin. Choyni esa ovqatdan biroz vaqt o'tib iching. Jigar ham temirga boy, lekin NHS uni homiladorlikda tavsiya etmaydi.

Kaltsiy va temir qo'shimchalarini ichsangiz, JSST ularni kunning turli vaqtlarida qabul qilishni maslahat beradi.

Nega temirni o'zboshimchalik bilan ichish xavfli?

«Gemoglobin past ekan, temir ichaman» degan qaror mantiqiy tuyuladi, lekin bir nechta xavfi bor:

• Sabab yashirinib qoladi. Kamqonlik oshqozon yarasi yoki ichakdan yashirin qon ketishining belgisi bo'lishi mumkin. Temir gemoglobinni vaqtincha ko'tarsa ham, asosiy kasallik aniqlanmay qoladi.
• Kamqonlik temir tanqisligidan bo'lmasligi mumkin. B12 yoki folat tanqisligi, talassemiya, surunkali kasallik kamqonligida temir yordam bermaydi, ba'zi hollarda esa ortiqcha temir to'planishi xavfi bor.
• Nojo'ya ta'sirlar. NHS temir tabletkalari ich qotishi yoki ich ketishi, qorin og'rig'i, jig'ildon qaynashi, ko'ngil aynishi va najasning qorayishiga olib kelishi mumkinligini yozadi.
• Bolalar uchun xavf. NHS ma'lumotiga ko'ra, juda yuqori dozadagi temir, ayniqsa bolalar uchun, halokatli bo'lishi mumkin. Temir saqlovchi har qanday vositani bolalar qo'li yetmaydigan joyda saqlang.
• Doza va muddat. NHS temir tanqisligi kamqonligida tabletkalarni shifokor belgilagan tartibda, odatda taxminan 6 oy ichishni va bir necha oy davomida qon tahlilini qayta topshirishni yozadi. Buni faqat shifokor nazorat qiladi.

Bir nechta qo'shimchani birga ichsangiz, ulardagi temirni ham hisobga oling va shifokorga barcha ichayotgan vositalaringizni ayting.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Kamqonlik bor deb o'ylasangiz, shifokorga boring. Ayniqsa quyidagi hollarda kechiktirmang:

• holsizlik, hansirash, yurak tez urishi bir necha hafta davom etsa;
• hayz juda ko'p yoki uzoq bo'lsa;
• najas qora, smolasimon bo'lsa yoki unda qon ko'rinsa;
• sababsiz ozish, qorin og'rig'i yoki ovqat yutish qiyinlashsa;
• homilador bo'lsangiz yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan bo'lsangiz;
• tahlilda gemoglobin past chiqqan bo'lsa, hatto o'zingizni yaxshi his qilsangiz ham.

Ko'krakda og'riq, dam olganda ham kuchli hansirash, hushdan ketish yoki ko'p qon ketishi bo'lsa, darhol tez yordam (103) chaqiring. Kamqonlik haqida umumiy ma'lumot uchun temir tanqisligi kamqonligi sahifasiga qarang.

Nutva Immuno qanday yordam berishi mumkin

Nutva Immuno immunitet tizimining normal faoliyatini qo'llab-quvvatlaydigan biologik faol qo'shimcha (BFQ). Bir kapsulada (500 mg, qadoqda 60 kapsula) temir glisinat 68 mg, vitamin C 200 mg, B9 (metilfolat) 400 mkg va B12 (metilkobalamin) 40 mkg bor. Bundan tashqari tarkibda rux pikolinat 125 mg, marganets, mis, yod, selen, molibden, xrom, vitamin A 2 mg, vitamin E 20 mg, vitamin D3 1000 XB va B1, B2, B3, B5, B6 vitaminlari mavjud.

Mahsulot dori vositasi emas va kamqonlikni davolamaydi. U muvozanatli ovqatlanish va shifokor buyurgan temir preparatlari yoki boshqa davolash o'rnini bosmaydi. Ruxsatnoma raqami: №1578927 (O'zR Sog'liqni saqlash vazirligi), ishlab chiqaruvchi «NUTVA PHARM» MChJ.

Ehtiyot choralari. Tarkibda temir bor: kamqonlik aniqlangan bo'lsa, temir dozasini shifokor belgilaydi, shuning uchun Nutva Immuno ni ichishdan oldin u bilan maslahatlashing. Boshqa temir yoki vitamin qo'shimchalari bilan birga ichishdan oldin ham shifokorga murojaat qiling. Homiladorlik va emizish davrida faqat shifokor bilan kelishib qabul qiling. Qabul qilish tartibi: qadoqdagi yo'riqnomaga va shifokor tavsiyasiga amal qiling.

Ko'p beriladigan savollar

Gemoglobin necha bo'lsa kamqonlik hisoblanadi?

JSST ma'lumotiga ko'ra, homilador bo'lmagan ayollarda 120 g/l dan, homilador ayollarda 110 g/l dan past bo'lsa kamqonlik deyiladi. Erkaklar, bolalar va o'smirlar uchun chegaralar boshqacha. Natijangizni laboratoriya me'yori bilan shifokor solishtiradi.

Ferritin past, gemoglobin normal bo'lsa, bu nima degani?

Bu temir zaxirasi kamayib borayotganini bildirishi mumkin, hatto kamqonlik hali rivojlanmagan bo'lsa ham. Sababini (masalan, ko'p hayz yoki ovqatlanish) shifokor bilan aniqlang va temir ichish kerak-kerakmasligini u hal qilsin.

Kamqonlikning 1-darajasi xavflimi?

Yengil kamqonlik ko'pincha belgisiz kechadi, lekin e'tiborsiz qoldirmaslik kerak. Uning ortida qon yo'qotish yoki boshqa kasallik turishi mumkin, davolanmasa esa holat og'irlashishi mumkin.

Kamqonlikda qaysi ovqatlar foydali?

Yog'siz go'sht, parranda, baliq, mosh, no'xat, loviya, to'q yashil sabzavotlar va quritilgan mevalar. Ularni vitamin C ga boy meva va sabzavotlar bilan birga yeng, choy va qahvani esa ovqatdan keyinroqqa qoldiring.

Choy kamqonlikka ta'sir qiladimi?

Choy, qahva va kakao temir so'rilishini sekinlashtiradi. Choyni butunlay tashlash shart emas, lekin uni temirga boy ovqat bilan bir vaqtda emas, biroz keyin ichish ma'qul.

Temir preparatini qancha muddat ichish kerak?

Buni shifokor belgilaydi. NHS temir tanqisligi kamqonligida tabletkalar odatda taxminan 6 oy ichilishini va qon tahlili qayta-qayta tekshirilishini yozadi. Gemoglobin normallashgani bilan o'zboshimchalik bilan to'xtatmang.