Sink foydasi: nima uchun kerak va me'yori

Sink (o'zbek tilida rux deb ham ataladi) haqida ko'pincha kuz-qish mavsumida, shamollash boshlanganda eslaymiz. Aslida sink foydasi faqat immunitet bilan cheklanmaydi: bu mineral hujayralar yangilanishi, yaralar bitishi, ta'm va hid bilish uchun ham zarur. Organizm sinkni o'zi to'play olmaydi, shuning uchun uni har kuni ovqatdan olishimiz kerak. Bu maqolada sink nima uchun kerakligi, yetishmovchilik belgilari, qaysi mahsulotlarda ko'p bo'lishi, qancha me'yor xavfsiz ekanligi va sink tabletka foydasi haqida ilmiy ma'lumotlar nima deyishini ko'rib chiqamiz.

Sink nima va organizmda qanday vazifani bajaradi?

Sink tananing deyarli barcha hujayralarida uchraydigan mikroelement. AQSh Milliy sog'liqni saqlash institutlarining Parhez qo'shimchalari bo'limi (NIH ODS) ma'lumotiga ko'ra, sink immunitet tizimiga bakteriya va viruslarga qarshi kurashishda yordam beradi, organizm undan DNK va oqsillar hosil qilishda foydalanadi. Homiladorlik, go'daklik, bolalik va o'smirlik davrida to'g'ri o'sish va rivojlanish uchun ham sink kerak.

Buyuk Britaniya sog'liqni saqlash xizmati (NHS) sinkning yana bir nechta vazifasini sanaydi:

yangi hujayralar va fermentlar hosil bo'lishi;
ovqatdagi uglevod, yog' va oqsilning qayta ishlanishi;
yaralar va jarohatlarning bitishi.

Bundan tashqari, sink ta'm bilishning normal ishlashi uchun muhim. Shuning uchun uning yetishmasligida ovqat «ta'msiz» tuyulishi mumkin.

Sink foydasi immunitet uchun qanday?

Immun hujayralar doimo yangilanib turadi va ularning ishlashi uchun sink kerak. Shu bois sink yetishmasligi infeksiyalarga moyillikni oshirishi mumkin: AQSh Milliy tibbiyot kutubxonasi (MedlinePlus) tez-tez infeksiyalarni sink tanqisligining belgilaridan biri sifatida keltiradi.

Lekin bu «sink qancha ko'p bo'lsa, immunitet shuncha kuchli» degani emas. NIH ODS ogohlantiradi: uzoq vaqt haddan tashqari ko'p sink qabul qilish, aksincha, immunitetning pasayishiga olib kelishi mumkin. Immunitet uchun me'yoridagi miqdor muhim, ortiqchasi emas. Immunitetni qo'llab-quvvatlashning boshqa yo'llari haqida immunitetni ko'tarish uchun nima qilish kerak maqolasida batafsil yozganmiz. Tez-tez kasallanish va holsizlik qachon tekshiruvni talab qilishini esa immunitet pasayishi bo'yicha qo'llanmamizda ko'rishingiz mumkin.

Sink yetishmasligi belgilari qanday?

NIH ODS va MedlinePlus ma'lumotlariga ko'ra, sink tanqisligida quyidagilar kuzatilishi mumkin:

ta'm va hid bilishning susayishi (har qanday yoshda);
yaralar va tirnalishlarning sekin bitishi (ayniqsa keksalarda);
soch to'kilishi;
tez-tez infeksiyalar;
ishtaha pasayishi;
terida yaralar va toshmalar;
qorong'ida ko'rishning yomonlashishi;
keksa yoshdagilarda fikrlash va xotira bilan bog'liq muammolar;
bolalarda ich ketishi va o'sishning sekinlashishi.

Muhim: bu belgilarning deyarli barchasi boshqa sabablardan ham kelib chiqishi mumkin. NIH ODS ham shunday belgilar bo'lsa, sink yetishmasligi bor-yo'qligini shifokor aniqlashini ta'kidlaydi. Qonda sink darajasini tekshirish mumkin, ammo bu ko'rsatkich yosh, jins va kunning vaqtiga qarab o'zgaradi va har doim ham tanadagi zaxirani aniq aks ettirmaydi. Shuning uchun natijani shifokor shikoyatlaringiz va ovqatlanishingiz bilan birga baholaydi.

Kimlarda sink yetishmasligi ko'proq uchraydi?

NIH ODS ma'lumotiga ko'ra, aksariyat odamlar sinkni oddiy ovqatdan yetarli oladi. Biroq ayrim guruhlarda xavf yuqoriroq:

Oshqozon-ichak kasalliklari bo'lganlar. Krohn kasalligi, yarali kolit yoki oshqozon-ichakda o'tkazilgan operatsiya (masalan, ozish uchun jarrohlik) sinkning so'rilishini kamaytiradi va siydik bilan yo'qolishini oshiradi.
Vegetarianlar va veganlar. Go'sht sinkning yaxshi manbai, dukkaklilar va donlardagi fitatlar esa sink so'rilishini kamaytiradi.
Homilador va emizikli ayollar. Ularga bola o'sishi va ona suti uchun ko'proq sink kerak.
Alkogolni ko'p iste'mol qiladiganlar. Alkogol sink so'rilishini kamaytiradi va uning siydik bilan yo'qolishini kuchaytiradi.

Bizning sharoitda yana bir omil bor: ratsionda asosan oq non, makaron va kartoshka bo'lib, go'sht, tuxum va sut mahsulotlari kam bo'lsa, sink ham kam tushadi.

Sink qaysi mahsulotlarda ko'p?

NIH ODS ma'lumotiga ko'ra, eng boy manba ustritsalar (dengiz mollyuskasi), lekin ular bizning dasturxonda kam uchraydi. Kundalik hayotda asosiy manbalar go'sht, parranda, baliq va dengiz mahsulotlari. Dukkaklilar, yong'oqlar, butun donli mahsulotlar, tuxum va sut mahsulotlari ham ma'lum miqdorda sink beradi. MedlinePlus qo'shimcha qiladi: mol, cho'chqa va qo'y go'shtida baliqqa qaraganda sink ko'proq, tovuqning qora go'shtida oq go'shtiga qaraganda ko'proq. Meva va sabzavotlar esa sinkning yaxshi manbai emas.

O'zbek oshxonasida sinkka boy taomlarni topish qiyin emas:

Mahsulot guruhi	Bizning dasturxondagi misollar	E'tibor bering
Qizil go'sht	Mol va qo'y go'shti: sho'rva, dimlama, kabob	Yog'li qismlarni va qovurishni cheklang
Parranda va baliq	Tovuq (ayniqsa son qismi), baliq	Qovurishdan ko'ra qaynatish yoki pishirish yaxshiroq
Dukkaklilar	Mosh, no'xat, loviya: mastava, moshxo'rda, no'xat sho'rva	Fitatlar so'rilishni kamaytiradi; ivitish va yaxshi pishirish odatda tavsiya qilinadi
Yong'oq va urug'lar	Yong'oq, bodom, qovoq urug'i	Kaloriyasi yuqori, bir hovuch yetarli
Sut mahsulotlari va tuxum	Qatiq, suzma, pishloq, tuxum	Kundalik ratsionga oson qo'shiladi
Butun donli mahsulotlar	Kepakli non, jo'xori yormasi, grechka	Oq nonga qaraganda foydaliroq tanlov

Hayvon va o'simlik mahsulotlarini birga iste'mol qilish, masalan go'shtli mosh sho'rva yoki tuxum bilan kepakli non, ratsionni sinkka boyitishning oddiy yo'li.

Kuniga qancha sink kerak va qancha ko'p hisoblanadi?

NIH ODS kattalar uchun quyidagi tavsiya etilgan kunlik miqdorlarni keltiradi (NHS esa bir oz pastroq raqamlarni beradi: erkaklar uchun taxminan 9,5 mg, ayollar uchun 7 mg; mamlakatlarda me'yorlar biroz farq qiladi):

Guruh	Tavsiya etilgan miqdor (NIH ODS)
Kattalar, erkaklar	11 mg
Kattalar, ayollar	8 mg
Homilador ayollar	11 mg
Emizikli ayollar	12 mg

Kattalar uchun yuqori chegara kuniga 40 mg. Bu chegaraga ovqat, ichimliklar, qo'shimchalar va dorilardagi sink birga kiradi. NHS esa shifokor boshqacha tavsiya qilmagan bo'lsa, qo'shimcha sifatida kuniga 25 mg dan ortiq sink ichmaslikni maslahat beradi.

Yorliqni o'qishda bir nozik jihatga e'tibor bering: «sink pikolinat», «sink glyukonat» kabi birikma og'irligi va undagi sof (elementar) sink miqdori bir xil emas. Shuning uchun turli qo'shimchalarni birga ichishdan oldin umumiy miqdorni shifokor yoki farmatsevt bilan hisoblang.

Ortiqcha sink qanday zarar qilishi mumkin?

Sinkni «zararsiz vitamin» deb o'ylash xato. NIH ODS ortiqcha sink belgilarini sanaydi: ko'ngil aynishi, qusish, bosh aylanishi, bosh og'rig'i, oshqozon bezovtaligi va ishtaha yo'qolishi. MedlinePlus katta doza qabul qilingandan keyin bir necha soat ichida ich ketishi va qorinda sanchiq bo'lishi mumkinligini ham qayd etadi.

Uzoq muddat ortiqcha sink ichilganda jiddiyroq muammolar paydo bo'lishi mumkin:

mis tanqisligi: NHS ma'lumotiga ko'ra, yuqori dozadagi sink misning so'rilishini kamaytiradi, bu esa kamqonlik va suyaklarning zaiflashishiga olib kelishi mumkin;
immunitetning pasayishi;
«yaxshi» xolesterin (HDL) darajasining pasayishi;
juda yuqori dozalarda magniy so'rilishining kamayishi.

Burunga sepiladigan sinkli sprey va gellar hid bilishning yo'qolishiga sabab bo'lishi mumkin, shuning uchun ulardan foydalanmaslik ma'qul.

Sink shamollashda yordam beradimi?

Bu eng ko'p beriladigan savollardan biri. NIH ODS ma'lumotiga ko'ra, ba'zi tadqiqotlarda shamollash boshlanishi bilanoq qabul qilingan sinkli so'rg'ich tabletkalar yoki sirop tuzalishni biroz tezlashtirgan, ammo belgilarning og'irligiga ta'sir qilmagan. Eng yaxshi doza, shakl va qabul qilish muddati hali aniqlanmagan.

Demak, sink shamollashning oldini oladigan yoki uni to'xtatadigan vosita emas. Agar siz tez-tez shamollasangiz, sababini izlash muhimroq. Bu mavzu bo'yicha tez-tez shamollash sabablari haqidagi maqolamizni o'qing.

Sink qaysi dorilar bilan to'qnashadi?

NIH ODS quyidagi o'zaro ta'sirlarni keltiradi:

Antibiotiklar (xinolonlar va tetratsiklinlar). Sink bilan birga ichilsa, ham sink, ham antibiotik yomonroq so'riladi. Antibiotikni sinkdan kamida 2 soat oldin yoki 4–6 soat keyin ichish tavsiya etiladi.
Penitsillamin (revmatoid artrit va Vilson kasalligida qo'llanadi). Sink uning so'rilishini kamaytiradi, oraliq kamida 1 soat bo'lishi kerak.
Tiazid diuretiklar (siydik haydovchi dorilar). Ular sinkning siydik bilan yo'qolishini oshiradi.

Shuningdek, katta dozadagi alohida temir preparatlari sink bilan bir vaqtda ichilsa, sink so'rilishi kamayishi mumkin. Qaysi dorilarni ichayotganingizni shifokor va farmatsevtga to'liq ayting.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi hollarda shifokorga boring:

ta'm yoki hid bilish sababsiz susaygan va bir necha haftadan beri qaytmayapti;
yaralar odatdagidan ancha sekin bitmoqda;
soch to'kilishi, teri toshmalari va tez-tez infeksiyalar birga kechmoqda;
Krohn kasalligi, yarali kolit bor yoki oshqozon-ichakda operatsiya o'tkazgansiz;
antibiotik, penitsillamin yoki siydik haydovchi dori ichayapsiz va sink qo'shmoqchisiz;
sinkni uzoq vaqt yuqori dozada ichgansiz va holsizlik, qo'l-oyoqlarda uvishish yoki rangparlik paydo bo'lgan (mis tanqisligi belgisi bo'lishi mumkin).

Homiladorlik va emizish davrida har qanday qo'shimchani faqat shifokor bilan kelishib qabul qiling.

Nutva Immuno qanday yordam berishi mumkin

Asosiy qoida: sinkni avvalo ovqatdan oling. Agar ratsioningiz bir xil bo'lsa va shifokor qarshi bo'lmasa, vitamin-mineral kompleks ovqatlanishga qo'shimcha bo'lishi mumkin.

Nutva Immuno immunitet tizimining normal faoliyatini qo'llab-quvvatlaydigan biologik faol qo'shimcha (BFQ). Bir kapsulada (500 mg, qadoqda 60 kapsula): sink (rux) pikolinat 125 mg, temir glisinat 68 mg, marganets bisglisinat 3 mg, mis bisglisinat 4 mg, yod 150 mkg, selen 60 mkg, molibden bisglisinat 60 mkg, xrom pikolinat 100 mkg, vitamin C (L-askorbin kislota) 200 mg, vitamin A (retinol palmitat) 2 mg, vitamin E (tokoferol atsetat) 20 mg, vitamin D3 (xolekalsiferol) 1000 XB, B3 (niatsin) 18 mg, B5 10 mg, B6 (piridoksal-5-fosfat) 4 mg, B1 3 mg, B2 4 mg, B9 (metilfolat) 400 mkg va B12 (metilkobalamin) 40 mkg. Ko'rsatilgan 125 mg sink pikolinat birikmasining og'irligi ekanini eslatib o'tamiz. Tarkibda sink bilan birga mis ham bor.

Mahsulot dori vositasi emas. U muvozanatli ovqatlanish, yetarli uyqu, jismoniy faollik va shifokor buyurgan dorilarning o'rnini bosmaydi. Ruxsatnoma raqami: №1578927 (O'zR Sog'liqni saqlash vazirligi), ishlab chiqaruvchi «NUTVA PHARM» MChJ.

Ehtiyot choralari. Tarkibda temir bor: kamqonlik aniqlangan bo'lsa, temir dozasini shifokor belgilaydi. Boshqa temir, sink yoki vitamin qo'shimchalari bilan birga ichishdan oldin shifokor bilan maslahatlashing. Homiladorlik va emizish davrida faqat shifokor bilan kelishib qabul qiling. Qabul qilish tartibi — qadoqdagi yo'riqnomaga va shifokor tavsiyasiga amal qiling.

Ko'p beriladigan savollar

Sink tabletka foydasi nimada?

Sink tabletkasi ovqatdan yetarli sink olmayotgan odamlarga, masalan vegetarianlarga yoki so'rilish buzilgan kishilarga kerak bo'lishi mumkin. Yetarli ovqatlanayotgan sog'lom odamda qo'shimcha sink sezilarli farq qilishi isbotlanmagan. Ehtiyoj bor-yo'qligini shifokor bilan aniqlang.

Sinkni qachon ichish kerak, ovqat bilanmi?

Aniq mahsulot uchun qadoqdagi yo'riqnomaga amal qiling. Ba'zi odamlarda och qoringa ichilgan sink ko'ngil aynishini chaqiradi. Antibiotik ichayotgan bo'lsangiz, ular orasidagi vaqt oralig'ini saqlang: antibiotik sinkdan kamida 2 soat oldin yoki 4–6 soat keyin.

Qaysi shakl yaxshiroq: pikolinat, glyukonat yoki sitrat?

NIH ODS ma'lumotiga ko'ra, sink sulfat, atsetat, glyukonat kabi shakllardan birining boshqalardan ustunligi aniq emas. Muhimi, yorliqda sof sink miqdori va umumiy kunlik miqdorga e'tibor berish.

Sinkni har kuni ichsa bo'ladimi?

Ovqatdan sinkni har kuni olish kerak, chunki organizm uni zaxira qilmaydi. Qo'shimcha sifatida uzoq muddat ichish esa shifokor bilan kelishilgan bo'lishi kerak: kattalar uchun barcha manbalardan umumiy yuqori chegara kuniga 40 mg, ortiqchasi mis tanqisligiga olib kelishi mumkin.

Sink immunitetni ko'taradimi?

Sink immunitet tizimining normal ishlashi uchun zarur, yetishmasligi esa infeksiyalarga moyillikni oshirishi mumkin. Biroq me'yordan ortiq sink immunitetni kuchaytirmaydi, uzoq muddatda esa aksincha ta'sir qilishi mumkin. Immunitet uchun uyqu, ovqatlanish va harakat birinchi o'rinda.

Ayollar uchun sink foydasi bormi?

Ayollarga sink erkaklarga qaraganda biroz kamroq kerak, ammo homiladorlik va emizish davrida ehtiyoj ortadi. Soch to'kilishi kabi belgilar ko'p sabablarga ega, shuning uchun sinkni o'zingizcha ichishdan oldin tekshiruvdan o'ting.