Tez-tez kasallanish: sabablari va nima qilish

Har oy shamollab qolasizmi, bir shamollash tugamay ikkinchisi boshlanadimi? Kuz va qishda Toshkentda ham, viloyatlarda ham bu ko'p eshitiladigan shikoyat. Tez-tez kasallanish har doim ham «immunitet pastligi» degani emas: ko'pincha sabab uyqu, stress, chekish, bolalardan yuqadigan viruslar yoki qo'l gigiyenasida bo'ladi. Ba'zan esa tez-tez shamollash temir yoki vitamin D yetishmasligi, qandli diabet kabi tekshirilishi kerak bo'lgan holatning belgisi. Bu maqolada kattalar uchun «normal» nima, qaysi omillar infeksiyalarni ko'paytiradi va qachon shifokorga borib tekshiruvdan o'tish kerakligini ko'rib chiqamiz.

Kattalar yiliga necha marta shamollashi normal?

AQSh Kasalliklarni nazorat qilish markazi (CDC) ma'lumotiga ko'ra, kattalar o'rtacha yiliga 2–3 marta shamollaydi, bolalar esa bundan ko'proq. Shamollash belgilari odatda yuqqandan keyin 2–3 kun ichida eng kuchli bo'ladi. CDC shamollash ko'pincha bir haftadan kam davom etishini yozadi, Buyuk Britaniya sog'liqni saqlash xizmati (NHS) esa odam 1–2 hafta ichida o'zini yaxshi his qila boshlashini aytadi.

Demak, qishda ikki-uch marta tumov bo'lish, ayniqsa uyda maktab yoki bog'chaga boradigan bola bo'lsa, odatda tashvish uchun sabab emas. Tashvishlanish kerak bo'lgan holatlar boshqacha: infeksiyalar juda tez-tez qaytalansa, og'ir kechsa, uzoq cho'zilsa yoki zotiljam (pnevmoniya) kabi asoratlar bersa.

Nega kuz va qishda ko'proq kasallanamiz?

Shamollashni viruslar chaqiradi, sovuqning o'zi emas. CDC ma'lumotiga ko'ra, shamollash yilning istalgan faslida bo'lishi mumkin, lekin ba'zi viruslar asosan qishda ko'proq tarqaladi. Bizning sharoitda bunga yana bir nechta omil qo'shiladi:

odamlar ko'proq vaqtni yopiq, kam shamollatiladigan xonalarda o'tkazadi;
gavjum jamoat transporti, to'ylar va katta oilaviy yig'inlar;
qishda quyoshda kam bo'lish, natijada vitamin D darajasi pasayishi mumkin;
ratsionda yangi sabzavot va mevalar kamayadi.

Viruslar yo'talganda va aksirganda tomchilar orqali, shuningdek ifloslangan sirtlarga tegib, keyin qo'l bilan ko'z, burun yoki og'izga tegish orqali yuqadi. NHS ma'lumotiga ko'ra, shamollash viruslari qo'l va sirtlarda taxminan 24 soat saqlanishi mumkin, odam esa belgilar boshlanishidan bir necha kun oldin ham yuqtirishi mumkin.

Tez-tez shamollash sabablari qanday?

Ko'pincha bir emas, bir nechta omil birga ta'sir qiladi. Quyidagi jadval shifokor bilan suhbatga tayyorlanish uchun, tashxis qo'yish uchun emas:

Omil	Nima uchun muhim	Nima qilish mumkin
Uyqu yetishmasligi	Doimiy kam uxlash organizmning tiklanishini susaytiradi	Har kuni bir vaqtda yotib-turish, yetarli uyqu
Surunkali stress	Uzoq davom etadigan stress uyqu, ovqatlanish va umumiy holatga ta'sir qiladi	Dam olish, harakat, kerak bo'lsa mutaxassis yordami
Chekish	Nafas yo'llarining himoya qobiliyatini susaytiradi	Chekishni tashlash, tutun ichida bo'lmaslik
Uyda kichik bolalar	Bolalar viruslarni ko'proq yuqtiradi va oilaga olib keladi	Qo'l yuvish, alohida sochiq va idishlar
Qo'l gigiyenasi	Viruslar qo'l orqali ko'z va burunga tushadi	Sovun bilan kamida 20 soniya qo'l yuvish
Temir tanqisligi	Holsizlik va organizmning umumiy zaiflashishi bilan kechadi	Shifokor qon tahlili va ferritinni tekshiradi
Vitamin D yoki sink yetishmasligi	Immunitet tizimining normal ishlashi uchun kerak	Shifokor bilan tahlil haqida gaplashish
Qandli diabet	Qondagi qand yuqori bo'lsa, infeksiyalar tez-tez va og'irroq kechishi mumkin	Qonda qand va HbA1c tahlili
Allergik rinit, astma	Ba'zan «tez-tez shamollash» aslida allergiya bo'ladi	Allergolog yoki terapevt ko'rigi

Uyqu, stress va chekish immunitetga qanday ta'sir qiladi?

Bu uch omil eng ko'p uchraydigan, lekin eng kam e'tibor beriladigan sabablardir. Kechasi telefon bilan o'tirib 5–6 soat uxlash, ishda doimiy taranglik, ertalab nonushtasiz chiqib ketish birgalikda organizmni charchatadi. Bunday holatda har qanday virus «qulay sharoit» topadi.

Chekish nafas yo'llarini qoplab turgan himoya qatlamiga zarar yetkazadi, shuning uchun chekadiganlarda yo'tal va bronxit uzoqroq cho'zilishi mumkin. Passiv chekish ham, ayniqsa yopiq xonada, uyda yashovchilarga ta'sir qiladi. Chekishni tashlash immunitetni qo'llab-quvvatlashning eng samarali qadamlaridan biri.

Alkogolni ko'p ichish ham organizmni zaiflashtiradi va muhim mikroelementlarning, masalan sinkning so'rilishini kamaytiradi.

Immunitet pastligi belgilari: qaysi vitamin va minerallar yetishmasligi mumkin?

Ba'zi tanqisliklar tez-tez kasallanishga hissa qo'shishi mumkin, lekin ularni faqat tahlil ko'rsatadi:

Temir tanqisligi. Holsizlik, rangparlik, hansirash, soch to'kilishi bilan kechadi. Ayollarda ko'p hayz va homiladorlik sababli ko'proq uchraydi. Batafsil: temir tanqisligi kamqonligi.
Vitamin D yetishmasligi. Yopiq kiyim, kam ochiq havoda bo'lish va qish oylari bunga sabab bo'lishi mumkin. Belgilari va tahlil haqida: vitamin D yetishmasligi belgilari.
Sink yetishmasligi. AQSh Milliy tibbiyot kutubxonasi (MedlinePlus) tez-tez infeksiyalarni sink tanqisligi belgilari qatorida sanaydi. Sink haqida alohida maqolamiz bor: sink foydasi va me'yori.

Muhim: bu tanqisliklarni taxmin bilan emas, tahlil bilan aniqlash kerak. Masalan, temirni tahlilsiz ichish kamqonlikning asl sababini yashirishi mumkin. Immunitet pasayishining umumiy ko'rinishi haqida zaif immunitet sahifasida o'qishingiz mumkin.

Shamollashning oldini olish uchun nima qilish kerak?

Tez-tez kasallanishni kamaytirishning ishonchli yo'llari oddiy va arzon. NHS va CDC tavsiyalari asosida:

Qo'lni tez-tez yuving. Sovun va suv bilan, kamida 20 soniya. CDC ma'lumotiga ko'ra, aholi orasida qo'l yuvish bo'yicha ma'rifiy ishlar shamollash kabi nafas yo'li kasalliklarini 16–21% ga kamaytiradi.
Yuzingizga tegmang. Yuvilmagan qo'l bilan ko'z va burunga tegish viruslarning asosiy yo'li.
Sochiq va idishni bo'lishmang. Uyda kimdir shamollagan bo'lsa, unga alohida sochiq va piyola bering.
Yo'talganda va aksirganda bir martalik ro'molchadan foydalaning va uni darhol tashlang.
Xonani shamollating. Qishda ham kuniga bir necha marta derazani ochib turish foydali.
Uyqu, ovqat va harakat. Yetarli uyqu, sabzavot, meva, dukkaklilar va go'shtdan iborat ratsion, muntazam piyoda yurish.
Emlash. NHS ta'kidlaydi: gripp vaksinasi oddiy shamollashdan himoya qilmaydi, lekin grippdan himoya qiladi. Siz uchun qaysi emlashlar kerakligini shifokor bilan hal qiling.

Yana bir muhim jihat: NHS ma'lumotiga ko'ra, antibiotiklar shamollashda yordam bermaydi, chunki uni viruslar chaqiradi. Vitamin C kabi qo'shimchalarning shamollashga foydasi bo'yicha dalillar ham kam. Har shamollashda o'zingizcha antibiotik ichish faqat zarar keltiradi.

Immunitetni qo'llab-quvvatlash bo'yicha amaliy maslahatlarni immunitetni ko'tarish uchun nima qilish kerak maqolasida jamlaganmiz.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

NHS tavsiyasiga ko'ra, shamollashda quyidagi hollarda shifokorga boring:

yuqori harorat 3 kundan ortiq davom etsa yoki harorat juda baland bo'lsa;
belgilar 10 kundan keyin ham yaxshilanmasa yoki kuchaysa;
yo'tal 3 haftadan ortiq cho'zilsa;
surunkali kasalligingiz bo'lsa yoki immunitetingiz zaiflashgan bo'lsa.

Hansirash yoki ko'krakda og'riq bo'lsa, kechiktirmang: darhol tez yordam (103) chaqiring yoki shoshilinch bo'limga boring.

Tez-tez kasallanishning o'zi ham tekshiruvga sabab bo'lishi mumkin. Quyidagi hollarda terapevtga boring va shifokor kerakli tekshiruvlarni belgilasin:

infeksiyalar odatdagidan ancha tez-tez qaytalanib, kundalik hayotingizga xalal bermoqda;
zotiljam (pnevmoniya) bir necha marta takrorlangan;
quloq, burun bo'shliqlari (sinusit) yoki bronx infeksiyalari tez-tez qaytalanadi;
sababsiz ozish, kechalari terlash yoki uzoq davom etadigan harorat bor;
infeksiyalar bilan birga kuchli holsizlik, rangparlik, chanqash va tez-tez siyish kuzatilmoqda;
og'izda tez-tez yaralar yoki zamburug' (oq karash) paydo bo'lmoqda.

Shifokor shikoyatlarga qarab umumiy qon tahlili, ferritin, qonda qand kabi tekshiruvlarni buyurishi, kerak bo'lsa boshqa mutaxassisga yo'naltirishi mumkin. Qabulga borishdan oldin oxirgi oylarda necha marta kasal bo'lganingizni, harorat qancha davom etganini va qanday dorilar ichganingizni yozib oling.

Nutva Immuno qanday yordam berishi mumkin

Avvalo aniq aytamiz: hech qanday qo'shimcha tez-tez kasallanish sababini o'zi hal qilmaydi va tekshiruv o'rnini bosmaydi. Agar ratsioningizda vitamin va minerallar kam bo'lsa va shifokor qarshi bo'lmasa, vitamin-mineral kompleks ovqatlanishga qo'shimcha bo'lishi mumkin.

Nutva Immuno immunitet tizimining normal faoliyatini qo'llab-quvvatlaydigan biologik faol qo'shimcha (BFQ). Bir kapsulada (500 mg, qadoqda 60 kapsula): temir glisinat 68 mg, sink (rux) pikolinat 125 mg, marganets bisglisinat 3 mg, mis bisglisinat 4 mg, yod 150 mkg, selen 60 mkg, molibden bisglisinat 60 mkg, xrom pikolinat 100 mkg, vitamin C (L-askorbin kislota) 200 mg, vitamin A (retinol palmitat) 2 mg, vitamin E (tokoferol atsetat) 20 mg, vitamin D3 (xolekalsiferol) 1000 XB, B3 (niatsin) 18 mg, B5 10 mg, B6 (piridoksal-5-fosfat) 4 mg, B1 3 mg, B2 4 mg, B9 (metilfolat) 400 mkg va B12 (metilkobalamin) 40 mkg.

Mahsulot dori vositasi emas. U muvozanatli ovqatlanish, yetarli uyqu, jismoniy faollik, emlash va shifokor buyurgan dorilarning o'rnini bosmaydi. Ruxsatnoma raqami: №1578927 (O'zR Sog'liqni saqlash vazirligi), ishlab chiqaruvchi «NUTVA PHARM» MChJ.

Ehtiyot choralari. Tarkibda temir bor: kamqonlik aniqlangan bo'lsa, temir dozasini shifokor belgilaydi. Boshqa temir yoki vitamin qo'shimchalari bilan birga ichishdan oldin shifokor bilan maslahatlashing. Homiladorlik va emizish davrida faqat shifokor bilan kelishib qabul qiling. Qabul qilish tartibi — qadoqdagi yo'riqnomaga va shifokor tavsiyasiga amal qiling.

Ko'p beriladigan savollar

Tez-tez shamollasam, immunitetim past deganimi?

Har doim emas. Kattalar yiliga o'rtacha 2–3 marta shamollaydi, uyda kichik bolalar bo'lsa, bundan ko'proq ham bo'lishi mumkin. Ko'pincha sabab uyqu, stress, chekish yoki qo'l gigiyenasida. Lekin infeksiyalar juda tez-tez, og'ir yoki asoratlar bilan kechsa, shifokor tekshirishi kerak.

Tez-tez kasallanishda qanday tahlil topshirish kerak?

Tahlillar ro'yxatini shifokor shikoyat va ko'rikka qarab belgilaydi. Ko'pincha umumiy qon tahlili, ferritin, qonda qand tekshiriladi, ba'zan vitamin D va boshqa ko'rsatkichlar ham. O'zingizcha «immunogramma» topshirishdan ko'ra, avval terapevtga boring.

Shamollaganda antibiotik ichish kerakmi?

Yo'q, oddiy shamollashni viruslar chaqiradi va NHS ma'lumotiga ko'ra antibiotiklar unga yordam bermaydi. Bakterial asorat bor-yo'qligini va antibiotik kerakligini faqat shifokor hal qiladi.

Sovuqda qolsam, shamollaymanmi?

Shamollashni virus chaqiradi, sovuqning o'zi emas. Qishda ko'proq kasallanishimizning sababi yopiq xonalarda ko'p odam bilan birga bo'lish va ba'zi viruslarning shu faslda ko'proq tarqalishi.

Immunitetni tez ko'taradigan vosita bormi?

Immunitetni bir necha kunda «ko'tarib» beradigan tabletka yo'q. Yetarli uyqu, muvozanatli ovqatlanish, harakat, chekishni tashlash va qo'l gigiyenasi uzoq muddatda eng ko'p foyda beradi. Tanqislik aniqlansa, uni shifokor tavsiyasi bilan to'ldirish mumkin.

Kattalarda immunitet pastligi belgilari qanday?

Shifokorni tashvishlantiradigan belgilar: infeksiyalarning juda tez-tez qaytalanishi, takroriy zotiljam, uzoq cho'ziladigan harorat, sababsiz ozish, og'izda tez-tez zamburug' yoki yaralar. Bunday hollarda o'zingizcha vitamin ichish emas, tekshiruvdan o'tish kerak.