Vitamin D yetishmasligi belgilari

Charchoq, mushaklarda og'riq, suyaklarda noqulaylik: bu shikoyatlarning ko'pchiligi vitamin D yetishmasligi belgilari bo'lishi mumkin, lekin boshqa sabablarga ham o'xshaydi. Shuning uchun faqat belgiga qarab xulosa qilmaslik, tahlil va shifokor ko'rigiga tayanish muhim. Bu maqolada vitamin D yetishmasligi belgilarini, nega bu muammo O'zbekistonda ham ko'p uchrashi mumkinligini, tahlil qanday topshirilishini, qaysi oziq-ovqatlarda vitamin D borligini va ortiqcha doza xavfini tushuntiramiz.

Vitamin D nima va u organizmga nega kerak?

Vitamin D (xolekalsiferol, D3) yog'da eruvchi vitamin bo'lib, organizm uni quyosh nuri ta'sirida teri orqali ham hosil qiladi. U kaltsiy bilan birga suyaklar va mushaklarning normal holatini qo'llab-quvvatlashda ishtirok etadi. Vitamin D yetarli bo'lmasa, kaltsiy to'liq o'zlashtirilmasligi mumkin.

Shuning uchun vitamin D haqida gap ketganda, asosan suyak sog'lig'i tilga olinadi. Immunitet bilan aloqasi ham o'rganiladi, lekin uni «immunitetni oshiradigan vitamin» deb talqin qilish to'g'ri emas: u immunitet tizimi normal ishlashi uchun zarur moddalardan biri, xolos. Umumiy yondashuv haqida immunitetni ko'tarish uchun nima qilish kerak maqolasida yozganmiz.

Vitamin D yetishmasligi belgilari qanday bo'ladi?

Vitamin D yetishmovchiligi ko'pincha uzoq vaqt sezilmaydi. Og'ir va uzoq davom etgan tanqislik oqibatlari haqida NHS shunday yozadi: bolalarda raxit (suyaklar deformatsiyasi), kattalarda osteomalyatsiya (suyaklarning yumshashi). Kattalarda quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:

Suyak og'rig'i. Bel, yelka, qovurg'a, chanoq yoki oyoqlarda og'riq, bilak bo'g'imlarida og'riqli shish.
Mushak zaifligi. Zinadan ko'tarilish yoki stuldan turish qiyinlashadi.
Mushaklarda uvishish, qisqarish yoki tortishish.
Yurish o'zgarishi. Yurishda noqulaylik, tez charchash.
Suyaklarning tez-tez sinishi. Ba'zan arzimas jarohatdan keyin ham, ayniqsa son, bel va oyoq panjasida.
Holsizlik va charchoq. Bu belgi o'ziga xos emas: NHS uni temir tanqisligi kamqonligi belgilari qatorida ham sanaydi, u uyqu yetishmasligi va boshqa ko'p holatlarda ham uchraydi.

Muhim eslatma: bu belgilar vitamin D yetishmovchiligini isbotlamaydi. Ularning ko'pi boshqa kasalliklarda ham bo'ladi. Masalan, bo'g'imlardagi og'riq ko'pincha boshqa sabablarga bog'liq, osteoartrit esa alohida kasallik bo'lib, uni faqat vitamin D bilan izohlab bo'lmaydi. Aniq javobni faqat tahlil va shifokor beradi.

Nega vitamin D yetishmasligi O'zbekistonda ko'p uchraydi?

O'zbekistonda quyosh ko'p, degan fikr bor. Biroq vitamin D hosil bo'lishi faqat quyosh bor-yo'qligiga emas, odatlarga ham bog'liq. Quyidagi omillar yetishmovchilik xavfini oshirishi mumkin (aniq mahalliy statistika keltirmaymiz, chunki ishonchli manbasini topa olmadik):

Ichki makon odatlari. Ofis, do'kon, uy ichida ko'p vaqt o'tkazish; kun yorug'ida ochiqda bo'lish kamligi.
Teri yopiqligi. NHS terining ko'p qismi yopiq yuradigan odamlarni xavf guruhiga kiritadi.
Qish va kech kuz. NHS ma'lumotiga ko'ra (Buyuk Britaniya uchun) oktyabrdan mart boshigacha quyosh nuri teri uchun yetarli vitamin D hosil qilmaydi. O'zbekistonda mavsum farqi boshqacha bo'lishi mumkin, lekin qishda quyosh nuri kamayishi umumiy qoida.
Ovqatlanish. Vitamin D ga boy mahsulotlar (yog'li baliq, tuxum sarig'i) ratsionda kam bo'lishi mumkin.
Quyoshdan himoya kremlari. Terini kuyishdan himoya qilish to'g'ri, lekin bu vitamin D hosil bo'lishini ham kamaytirishi mumkin. Terini himoya qilishni to'xtatish tavsiya etilmaydi.
Yosh va ba'zi kasalliklar. Keksalar va uyidan kam chiqadigan odamlar xavf guruhida.

NHS shuningdek, kuz va qish davrida ko'pchilikka vitamin D qo'shimchasini ko'rib chiqishni, xavf guruhlariga esa yil bo'yi shunday qilishni maslahat beradi. Bu maslahat umumiy bo'lib, sizga qo'shimcha kerakligini shifokor hal qiladi.

Vitamin D tahlili qanday topshiriladi va nimani anglatadi?

Vitamin D ta'minoti qonda 25(OH)D (25-gidroksivitamin D) ni aniqlash orqali baholanadi. Tahlilni shifokor yo'llanmasi bilan yoki xususiy laboratoriyada topshirish mumkin. Referens qiymatlar laboratoriyadan laboratoriyaga va o'lchov birligiga (ng/ml yoki nmol/l) qarab farq qilishi mumkin, shuning uchun natijani faqat shifokor sharhlashi to'g'ri. Internetdagi jadvalga qarab o'zingizga doza tanlamang.

Qachon tahlil ma'qul? Suyak og'rig'i, mushak zaifligi, suyaklarning tez-tez sinishi, xavf guruhiga kirish (yopiq kiyim, uydan kam chiqish, keksalik), shuningdek shifokor sizga boshqa tekshiruvlar paytida tavsiya qilganda. Tahlilsiz «profilaktika uchun yuqori doza» ichishdan saqlaning.

Vitamin D qaysi oziq-ovqatlarda bor va qancha kerak?

NHS ma'lumotlariga ko'ra, kattalar uchun umumiy ehtiyoj kuniga 10 mcg (taxminan 400 XB). Oziq-ovqat manbalari:

Manba	Izoh
Yog'li baliq	Eng boy oziq-ovqat manbalaridan biri
Tuxum sarig'i	Kundalik ovqatda oson qo'shiladi
Qizil go'sht	Kam miqdorda
Jigar	Homiladorlikda tavsiya etilmaydi (NHS)
Boyitilgan mahsulotlar	Ba'zi yog' surtmalari va nonushta donlari, yorlig'ini o'qing
Quyosh nuri	Teri orqali hosil bo'ladi; NHS ma'lumotiga ko'ra quyosh nuridan vitamin D ortiqcha bo'lib ketmaydi, lekin kuyishdan himoya zarur

Ko'rib turganingizdek, faqat ovqat bilan me'yorni to'ldirish qiyin bo'lishi mumkin. Shuning uchun xavf guruhidagilarga shifokor qo'shimcha tavsiya qilishi mumkin.

Bu degani, ovqatlanishni e'tiborsiz qoldirish mumkin degani emas. JSST kattalarga kuniga kamida 400 g sabzavot va meva, to'yinmagan yog'larni (baliq, yong'oq, o'simlik moylari) afzal ko'rishni tavsiya qiladi. Baliq va tuxumni ratsionga muntazam kiritish vitamin D va boshqa foydali moddalar ta'minotiga yordam berishi mumkin. Biroq baliq, tuxum yoki quyosh nuri bilan ham me'yorni to'ldirish har doim ham mumkin bo'lavermaydi, ayniqsa qishda, shuning uchun tahlilga asoslangan yondashuv ishonchliroq.

Amaliy maslahat: agar siz ofisda ishlasangiz, tushlik vaqtida kun yorug'ida kamida bir necha daqiqa ochiqda bo'lishga odatlaning. Quyoshdan himoya ham muhim, shuning uchun uzoq vaqt jazirama quyoshda qolmang va terini kuyishdan saqlang. Bu oddiy odatlar yetarli ta'minotga yordam beradi, lekin tanqislik tasdiqlangan bo'lsa, shifokor qo'shimcha tavsiya qilishi mumkin.

Vitamin D ortiqcha bo'lsa xavfli bo'ladimi?

Ha. Vitamin D yog'da eruvchi, shuning uchun u organizmda to'planishi mumkin. NHS ma'lumotiga ko'ra, qo'shimchalarni uzoq vaqt ortiqcha qabul qilish qonda kaltsiy ortishiga (gipertsemiya) olib kelishi mumkin; bu suyaklarni zaiflashtirib, buyrak va yurakka zarar yetkazishi mumkin. NHS kattalar uchun qo'shimchalardagi kunlik yuqori xavfsiz chegarani 100 mcg (4000 XB) deb ko'rsatadi. Ba'zi kasalliklari bor odamlarga esa pastroq miqdor kerak bo'lishi mumkin, shuning uchun shifokor bilan maslahatlashing. Bir nechta vitamin D saqlovchi mahsulotni birga ichishda umumiy miqdorni hisoblab boring.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi holatlarda kutmasdan shifokorga boring:

suyaklarda, belda, qovurg'alarda yoki oyoqlarda davomli og'riq bo'lsa;
zinadan ko'tarilish yoki stuldan turish qiyinlashsa;
mushaklarda uvishish, tortishish, qisqarish takrorlansa;
arzimas yiqilish yoki jarohatdan keyin suyak sinsa;
siz xavf guruhiga kirsangiz (yopiq kiyim, uydan kam chiqish, keksalik) va qo'shimcha ichmoqchi bo'lsangiz;
buyrak, yurak kasalligi bor bo'lsa yoki doimiy dori ichayotgan bo'lsangiz;
homilador yoki emizikli bo'lsangiz.

Shifokor tahlil buyuradi, sababini aniqlaydi va kerak bo'lsa davolash rejasini tuzadi. Zaif immunitet va tez-tez kasallanish haqida umumiy ma'lumot uchun zaif immunitet sahifasiga qarang.

Nutva Immuno qanday yordam berishi mumkin

Nutva Immuno immunitet tizimining normal faoliyatini qo'llab-quvvatlaydigan biologik faol qo'shimcha (BFQ). Bir kapsulada (500 mg, qadoqda 60 kapsula) vitamin D3 (xolekalsiferol) 1000 XB bor. Bundan tashqari tarkibda vitamin C 200 mg, vitamin A 2 mg, vitamin E 20 mg, B guruhi vitaminlari (B1, B2, B3, B5, B6, metilfolat, metilkobalamin) hamda temir glisinat, rux pikolinat, selen, yod, marganets, mis, molibden va xrom mavjud.

Vitamin D3 miqdori NHS e'lon qilgan kunlik yuqori xavfsiz chegaradan (4000 XB) past, lekin boshqa vitamin D saqlovchi qo'shimchalar bilan birga ichsangiz umumiy miqdorni hisobga oling. Mahsulot dori vositasi emas, vitamin D yetishmovchiligini davolamaydi va muvozanatli ovqatlanish, harakat hamda shifokor buyurgan dorilarning o'rnini bosmaydi. Ruxsatnoma raqami: №1578927 (O'zR Sog'liqni saqlash vazirligi), ishlab chiqaruvchi «NUTVA PHARM» MChJ.

Ehtiyot choralari. Tarkibda temir bor: kamqonlik aniqlangan bo'lsa, temir dozasini shifokor belgilaydi. Boshqa temir yoki vitamin qo'shimchalari bilan birga ichishdan oldin shifokor bilan maslahatlashing. Homiladorlik va emizish davrida faqat shifokor bilan kelishib qabul qiling. Qabul qilish tartibi: qadoqdagi yo'riqnomaga va shifokor tavsiyasiga amal qiling.

Ko'p beriladigan savollar

Vitamin D yetishmasligi belgilari qanday?

Og'ir tanqislikda suyak va mushak og'rig'i, mushak zaifligi, uvishish, suyaklarning tez-tez sinishi kuzatilishi mumkin. Holsizlik ham uchraydi, lekin u o'ziga xos belgi emas. Aniq javobni tahlil beradi.

Vitamin D yetishmasligini qanday tekshirish mumkin?

Qonda 25(OH)D darajasi aniqlanadi. Tahlil natijasini sharhlash va doza tanlashni shifokorga qoldiring, chunki laboratoriyalar o'lchov birliklari va me'yorlari farq qilishi mumkin.

Vitamin D ni qachon ichish kerak: ertalabmi yoki kechqurunmi?

Bu savolga hamma uchun yagona javob yo'q. Vitamin D ni kun davomida istalgan vaqtda qabul qilish mumkin, muhimi, miqdorni oshirib yubormaslik va qadoqdagi yo'riqnomaga hamda shifokor tavsiyasiga amal qilish.

Vitamin D ni ko'p ichsam bo'ladimi?

Yo'q. Ortiqcha miqdor qonda kaltsiy oshishiga olib kelishi mumkin, bu esa suyak, buyrak va yurakka zarar yetkazadi. NHS kattalar uchun qo'shimchalarda kuniga 100 mcg (4000 XB) dan oshirmaslikni ko'rsatadi.

Qishda vitamin D yetishmasligi ko'proq uchraydimi?

Ha, qishda quyosh nuri kamayadi va teri orqali hosil bo'lish pasayishi mumkin. Shu sababli NHS kuz va qishda ko'pchilikka qo'shimcha ko'rib chiqishni maslahat beradi, bu maslahatni shifokor bilan moslashtiring.

Vitamin D va immunitet o'rtasida bog'liqlik bormi?

Vitamin D immunitet tizimining normal faoliyatiga kerakli moddalardan biri. Lekin bu uni «immunitetni ko'taruvchi» vositaga aylantirmaydi: immunitet uyqu, ovqatlanish va harakat kabi ko'p omilga bog'liq.