Тез-тез касалланиш: сабаблари ва нима қилиш

Ҳар ой шамоллаб қоласизми, бир шамоллаш тугамай иккинчиси бошланадими? Куз ва қишда Тошкентда ҳам, вилоятларда ҳам бу кўп эшитиладиган шикоят. Тез-тез касалланиш ҳар доим ҳам «иммунитет пастлиги» дегани эмас: кўпинча сабаб уйқу, стресс, чекиш, болалардан юқадиган вируслар ёки қўл гигиенасида бўлади. Баъзан эса тез-тез шамоллаш темир ёки витамин Д етишмаслиги, қандли диабет каби текширилиши керак бўлган ҳолатнинг белгиси. Бу мақолада катталар учун «нормал» нима, қайси омиллар инфексияларни кўпайтиради ва қачон шифокорга бориб текширувдан ўтиш кераклигини кўриб чиқамиз.

Катталар йилига неча марта шамоллаши нормал?

AQSh Касалликларни назорат қилиш маркази (CDC) маълумотига кўра, катталар ўртача йилига 2–3 марта шамоллайди, болалар эса бундан кўпроқ. Шамоллаш белгилари одатда юққандан кейин 2–3 кун ичида энг кучли бўлади. CDC шамоллаш кўпинча бир ҳафтадан кам давом этишини ёзади, Буюк Британия соғлиқни сақлаш хизмати (NHS) эса одам 1–2 ҳафта ичида ўзини яхши ҳис қила бошлашини айтади.

Демак, қишда икки-уч марта тумов бўлиш, айниқса уйда мактаб ёки боғчага борадиган бола бўлса, одатда ташвиш учун сабаб эмас. Ташвишланиш керак бўлган ҳолатлар бошқача: инфексиялар жуда тез-тез қайталанса, оғир кечса, узоқ чўзилса ёки зотилжам (пневмония) каби асоратлар берса.

Нега куз ва қишда кўпроқ касалланамиз?

Шамоллашни вируслар чақиради, совуқнинг ўзи эмас. CDC маълумотига кўра, шамоллаш йилнинг исталган фаслида бўлиши мумкин, лекин баъзи вируслар асосан қишда кўпроқ тарқалади. Бизнинг шароитда бунга яна бир нечта омил қўшилади:

одамлар кўпроқ вақтни ёпиқ, кам шамоллатиладиган хоналарда ўтказади;
гавжум жамоат транспорти, тўйлар ва катта оилавий йиғинлар;
қишда қуёшда кам бўлиш, натижада витамин Д даражаси пасайиши мумкин;
ратсионда янги сабзавот ва мевалар камаяди.

Вируслар йўталганда ва аксирганда томчилар орқали, шунингдек ифлосланган сиртларга тегиб, кейин қўл билан кўз, бурун ёки оғизга тегиш орқали юқади. NHS маълумотига кўра, шамоллаш вируслари қўл ва сиртларда тахминан 24 соат сақланиши мумкин, одам эса белгилар бошланишидан бир неча кун олдин ҳам юқтириши мумкин.

Тез-тез шамоллаш сабаблари қандай?

Кўпинча бир эмас, бир нечта омил бирга таъсир қилади. Қуйидаги жадвал шифокор билан суҳбатга тайёрланиш учун, ташхис қўйиш учун эмас:

Омил	Нима учун муҳим	Нима қилиш мумкин
Уйқу етишмаслиги	Доимий кам ухлаш организмнинг тикланишини сусайтиради	Ҳар куни бир вақтда ётиб-туриш, етарли уйқу
Сурункали стресс	Узоқ давом этадиган стресс уйқу, овқатланиш ва умумий ҳолатга таъсир қилади	Дам олиш, ҳаракат, керак бўлса мутахассис ёрдами
Чекиш	Нафас йўлларининг ҳимоя қобилиятини сусайтиради	Чекишни ташлаш, тутун ичида бўлмаслик
Уйда кичик болалар	Болалар вирусларни кўпроқ юқтиради ва оилага олиб келади	Қўл ювиш, алоҳида сочиқ ва идишлар
Қўл гигиенаси	Вируслар қўл орқали кўз ва бурунга тушади	Совун билан камида 20 сония қўл ювиш
Темир танқислиги	Ҳолсизлик ва организмнинг умумий заифлашиши билан кечади	Шифокор қон таҳлили ва ферритинни текширади
Витамин Д ёки синк етишмаслиги	Иммунитет тизимининг нормал ишлаши учун керак	Шифокор билан таҳлил ҳақида гаплашиш
Қандли диабет	Қондаги қанд юқори бўлса, инфексиялар тез-тез ва оғирроқ кечиши мумкин	Қонда қанд ва ҲбА1с таҳлили
Аллергик ринит, астма	Баъзан «тез-тез шамоллаш» аслида аллергия бўлади	Аллерголог ёки терапевт кўриги

Уйқу, стресс ва чекиш иммунитетга қандай таъсир қилади?

Бу уч омил энг кўп учрайдиган, лекин энг кам эътибор бериладиган сабаблардир. Кечаси телефон билан ўтириб 5–6 соат ухлаш, ишда доимий таранглик, эрталаб нонуштасиз чиқиб кетиш биргаликда организмни чарчатади. Бундай ҳолатда ҳар қандай вирус «қулай шароит» топади.

Чекиш нафас йўлларини қоплаб турган ҳимоя қатламига зарар етказади, шунинг учун чекадиганларда йўтал ва бронхит узоқроқ чўзилиши мумкин. Пассив чекиш ҳам, айниқса ёпиқ хонада, уйда яшовчиларга таъсир қилади. Чекишни ташлаш иммунитетни қўллаб-қувватлашнинг энг самарали қадамларидан бири.

Алкоголни кўп ичиш ҳам организмни заифлаштиради ва муҳим микроелементларнинг, масалан синкнинг сўрилишини камайтиради.

Иммунитет пастлиги белгилари: қайси витамин ва минераллар етишмаслиги мумкин?

Баъзи танқисликлар тез-тез касалланишга ҳисса қўшиши мумкин, лекин уларни фақат таҳлил кўрсатади:

Темир танқислиги. Ҳолсизлик, рангпарлик, ҳансираш, соч тўкилиши билан кечади. Аёлларда кўп ҳайз ва ҳомиладорлик сабабли кўпроқ учрайди. Батафсил: темир танқислиги камқонлиги.
Витамин Д етишмаслиги. Ёпиқ кийим, кам очиқ ҳавода бўлиш ва қиш ойлари бунга сабаб бўлиши мумкин. Белгилари ва таҳлил ҳақида: витамин Д етишмаслиги белгилари.
Синк етишмаслиги. AQSh Миллий тиббиёт кутубхонаси (МедлинеПлус) тез-тез инфексияларни синк танқислиги белгилари қаторида санайди. Синк ҳақида алоҳида мақоламиз бор: синк фойдаси ва меъёри.

Муҳим: бу танқисликларни тахмин билан эмас, таҳлил билан аниқлаш керак. Масалан, темирни таҳлилсиз ичиш камқонликнинг асл сабабини яшириши мумкин. Иммунитет пасайишининг умумий кўриниши ҳақида заиф иммунитет саҳифасида ўқишингиз мумкин.

Шамоллашнинг олдини олиш учун нима қилиш керак?

Тез-тез касалланишни камайтиришнинг ишончли йўллари оддий ва арзон. NHS ва CDC тавсиялари асосида:

Қўлни тез-тез ювинг. Совун ва сув билан, камида 20 сония. CDC маълумотига кўра, аҳоли орасида қўл ювиш бўйича маърифий ишлар шамоллаш каби нафас йўли касалликларини 16–21% га камайтиради.
Юзингизга тегманг. Ювилмаган қўл билан кўз ва бурунга тегиш вирусларнинг асосий йўли.
Сочиқ ва идишни бўлишманг. Уйда кимдир шамоллаган бўлса, унга алоҳида сочиқ ва пиёла беринг.
Йўталганда ва аксирганда бир марталик рўмолчадан фойдаланинг ва уни дарҳол ташланг.
Хонани шамоллатинг. Қишда ҳам кунига бир неча марта деразани очиб туриш фойдали.
Уйқу, овқат ва ҳаракат. Етарли уйқу, сабзавот, мева, дуккаклилар ва гўштдан иборат ратсион, мунтазам пиёда юриш.
Эмлаш. NHS таъкидлайди: грипп ваксинаси оддий шамоллашдан ҳимоя қилмайди, лекин гриппдан ҳимоя қилади. Сиз учун қайси эмлашлар кераклигини шифокор билан ҳал қилинг.

Яна бир муҳим жиҳат: NHS маълумотига кўра, антибиотиклар шамоллашда ёрдам бермайди, чунки уни вируслар чақиради. Витамин С каби қўшимчаларнинг шамоллашга фойдаси бўйича далиллар ҳам кам. Ҳар шамоллашда ўзингизча антибиотик ичиш фақат зарар келтиради.

Иммунитетни қўллаб-қувватлаш бўйича амалий маслаҳатларни иммунитетни кўтариш учун нима қилиш керак мақоласида жамлаганмиз.

Қачон шифокорга мурожаат қилиш керак

NHS тавсиясига кўра, шамоллашда қуйидаги ҳолларда шифокорга боринг:

юқори ҳарорат 3 кундан ортиқ давом этса ёки ҳарорат жуда баланд бўлса;
белгилар 10 кундан кейин ҳам яхшиланмаса ёки кучайса;
йўтал 3 ҳафтадан ортиқ чўзилса;
сурункали касаллигингиз бўлса ёки иммунитетингиз заифлашган бўлса.

Ҳансираш ёки кўкракда оғриқ бўлса, кечиктирманг: дарҳол тез ёрдам (103) чақиринг ёки шошилинч бўлимга боринг.

Тез-тез касалланишнинг ўзи ҳам текширувга сабаб бўлиши мумкин. Қуйидаги ҳолларда терапевтга боринг ва шифокор керакли текширувларни белгиласин:

инфексиялар одатдагидан анча тез-тез қайталаниб, кундалик ҳаётингизга халал бермоқда;
зотилжам (пневмония) бир неча марта такрорланган;
қулоқ, бурун бўшлиқлари (синусит) ёки бронх инфексиялари тез-тез қайталанади;
сабабсиз озиш, кечалари терлаш ёки узоқ давом этадиган ҳарорат бор;
инфексиялар билан бирга кучли ҳолсизлик, рангпарлик, чанқаш ва тез-тез сийиш кузатилмоқда;
оғизда тез-тез яралар ёки замбуруғ (оқ караш) пайдо бўлмоқда.

Шифокор шикоятларга қараб умумий қон таҳлили, ферритин, қонда қанд каби текширувларни буюриши, керак бўлса бошқа мутахассисга йўналтириши мумкин. Қабулга боришдан олдин охирги ойларда неча марта касал бўлганингизни, ҳарорат қанча давом этганини ва қандай дорилар ичганингизни ёзиб олинг.

Nutva Immuno қандай ёрдам бериши мумкин

Аввало аниқ айтамиз: ҳеч қандай қўшимча тез-тез касалланиш сабабини ўзи ҳал қилмайди ва текширув ўрнини босмайди. Агар ратсионингизда витамин ва минераллар кам бўлса ва шифокор қарши бўлмаса, витамин-минерал комплекс овқатланишга қўшимча бўлиши мумкин.

Nutva Immuno иммунитет тизимининг нормал фаолиятини қўллаб-қувватлайдиган биологик фаол қўшимча (BFQ). Бир капсулада (500 мг, қадоқда 60 капсула): темир глисинат 68 мг, синк (рух) пиколинат 125 мг, марганетс бисглисинат 3 мг, мис бисглисинат 4 мг, ёд 150 мкг, селен 60 мкг, молибден бисглисинат 60 мкг, хром пиколинат 100 мкг, витамин С (Л-аскорбин кислота) 200 мг, витамин А (ретинол палмитат) 2 мг, витамин Е (токоферол атсетат) 20 мг, витамин D3 (холекалсиферол) 1000 XB, B3 (ниатсин) 18 мг, B5 10 мг, B6 (пиридоксал-5-фосфат) 4 мг, B1 3 мг, B2 4 мг, B9 (метилфолат) 400 мкг ва B12 (метилкобаламин) 40 мкг.

Маҳсулот дори воситаси эмас. У мувозанатли овқатланиш, етарли уйқу, жисмоний фаоллик, эмлаш ва шифокор буюрган дориларнинг ўрнини босмайди. Рухсатнома рақами: №1578927 (ЎзР Соғлиқни сақлаш вазирлиги), ишлаб чиқарувчи «NUTVA PHARM» MChJ.

Эҳтиёт чоралари. Таркибда темир бор: камқонлик аниқланган бўлса, темир дозасини шифокор белгилайди. Бошқа темир ёки витамин қўшимчалари билан бирга ичишдан олдин шифокор билан маслаҳатлашинг. Ҳомиладорлик ва эмизиш даврида фақат шифокор билан келишиб қабул қилинг. Қабул қилиш тартиби — қадоқдаги йўриқномага ва шифокор тавсиясига амал қилинг.

Кўп бериладиган саволлар

Тез-тез шамолласам, иммунитетим паст деганими?

Ҳар доим эмас. Катталар йилига ўртача 2–3 марта шамоллайди, уйда кичик болалар бўлса, бундан кўпроқ ҳам бўлиши мумкин. Кўпинча сабаб уйқу, стресс, чекиш ёки қўл гигиенасида. Лекин инфексиялар жуда тез-тез, оғир ёки асоратлар билан кечса, шифокор текшириши керак.

Тез-тез касалланишда қандай таҳлил топшириш керак?

Таҳлиллар рўйхатини шифокор шикоят ва кўрикка қараб белгилайди. Кўпинча умумий қон таҳлили, ферритин, қонда қанд текширилади, баъзан витамин Д ва бошқа кўрсаткичлар ҳам. Ўзингизча «иммунограмма» топширишдан кўра, аввал терапевтга боринг.

Шамоллаганда антибиотик ичиш керакми?

Йўқ, оддий шамоллашни вируслар чақиради ва NHS маълумотига кўра антибиотиклар унга ёрдам бермайди. Бактериал асорат бор-йўқлигини ва антибиотик кераклигини фақат шифокор ҳал қилади.

Совуқда қолсам, шамоллайманми?

Шамоллашни вирус чақиради, совуқнинг ўзи эмас. Қишда кўпроқ касалланишимизнинг сабаби ёпиқ хоналарда кўп одам билан бирга бўлиш ва баъзи вирусларнинг шу фаслда кўпроқ тарқалиши.

Иммунитетни тез кўтарадиган восита борми?

Иммунитетни бир неча кунда «кўтариб» берадиган таблетка йўқ. Етарли уйқу, мувозанатли овқатланиш, ҳаракат, чекишни ташлаш ва қўл гигиенаси узоқ муддатда энг кўп фойда беради. Танқислик аниқланса, уни шифокор тавсияси билан тўлдириш мумкин.

Катталарда иммунитет пастлиги белгилари қандай?

Шифокорни ташвишлантирадиган белгилар: инфексияларнинг жуда тез-тез қайталаниши, такрорий зотилжам, узоқ чўзиладиган ҳарорат, сабабсиз озиш, оғизда тез-тез замбуруғ ёки яралар. Бундай ҳолларда ўзингизча витамин ичиш эмас, текширувдан ўтиш керак.